پژوهشگاه حوزه و دانشگاه فصلنامه علمی تربیت اسلامی 1735-4536 20 53 2025 09 23 The Role of the School Ecosystem in Forming the Identity of Adolescents in Iran نقش زیست‌بوم مدرسه در هویت‌یابی نوجوانان ایرانی 7 39 2360 10.30471/edu.2025.10782.2995 FA مهدی نظری دانشجوی دکترى گروه سیاست‌گذاری فرهنگی، دانشکده فرهنگ، علوم اجتماعی و رفتاری، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران 0009-0003-7121-7039 حسین رضائی دانشجوی دکترى گروه اخلاق و فلسفه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0002-1467-1118 سید حسام‌الدین حسینی دکترای دانش اجتماعی مسلمین دانشکده فرهنگ، علوم اجتماعی و رفتاری، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران 0000-0002-1467-1118 Journal Article 2025 02 16 Extended Abstract Introduction and Objectives: Identity formation is one of the core developmental tasks of adolescence, shaped by a range of social and environmental factors. Erikson (1968) defines identity as the distinction an individual makes between self and others—a construct encompassing internalized thought patterns, values, and communication styles. This psychosocial construct undergoes significant transformation during adolescence, as individuals begin to integrate their self-perceptions, external evaluations, and life goals (Schwartz, 2005; Khabaz et al., 2010). Within this dynamic process, education plays a pivotal role. The school, as the primary educational environment, influences adolescent identity through curriculum design, teacher–student interactions, administrative structures, and even the hidden curriculum (Taleb-zadeh & Fathi, 2003; Giddens, 2011). This study examines the role of the school ecosystem in shaping adolescent identity in Iran. Drawing on an ecological perspective, the research conceptualizes the school not as a static institution but as a dynamic socio-cultural environment. Within this framework, factors such as peer relationships, teacher behavior, school culture, physical space, and available resources are examined through qualitative methods and thematic analysis of Persian, English, and Arabic sources. The primary aim of the study is to identify key school-based components that influence various dimensions of identity, while posing a critical question: Do students merely acquire knowledge, or do they undergo identity transformation? Ultimately, the research aims to provide practical insights for educational policymakers, curriculum designers, and practitioners, highlighting the school’s active role in forming identity. By adopting a comprehensive and multidimensional approach to identity development, this study contributes to a deeper understanding of adolescence within the context of Iran’s educational system. Method: This study employs thematic analysis to examine the role of formal education in forming the identity of adolescents in Iran. The primary aim of this method is to extract descriptive and prescriptive codes that inform a conceptual model of causal relationships among variables. The analysis follows a grounded theory approach, closely aligned with the structuralist framework of Strauss and Corbin. Rather than imposing a predefined theoretical structure, the method relies on the researcher’s interpretive creativity during coding, thereby fostering theoretical sensitivity. In the initial phase, 350 sources in Persian, English, and Arabic were reviewed. After refinement, 24 final sources were selected—comprising 12 Persian, 10 English, and 2 Arabic texts—all directly related to the role of schooling in adolescent identity formation. These included 6 dissertations and 18 papers, chosen based on criteria such as credibility, theoretical rigor, and relevance to the research question. Thematic analysis of these sources yielded 98 rich codes, which were categorized based on their directional impact into four groups: identity-enhancing, identity-eroding, context-dependent, and non-influential. Only findings derived from empirical research methodologies were considered; theoretical content lacking empirical support was excluded. The stages of thematic analysis in this study included: Familiarization with the data Generation of initial codes and coding Identification and exploration of themes Mapping the thematic network Analysis of the thematic network Integration and synthesis of the final text Results: Excerpt from Thematic Analysis Table Primary Theme School Ecosystem Component Identity Construct Direction of Influence Influence of school context on students’ career orientation School Context Occupational Identity Context-dependent School’s role in reproducing class-based identities School Context Social Identity Identity-eroding Impact of school context on students’ attitudes School Context Personal Identity Context-dependent Role of hidden curriculum in strengthening national identity Hidden Curriculum National Identity Identity-enhancing Lack of influence of the hidden curriculum on religious identity Hidden Curriculum Religious Identity No impact Weak infrastructure and planning in promoting national identity School Technology National Identity Identity-enhancing School’s role in shaping group and social identity School Structure Social Identity Identity-enhancing School’s efforts toward ritual-based religious identity aligned with political development School Structure Political Identity Identity-enhancing Tensions between school and family across identity, academic, religious, political, and disciplinary dimensions School Structure Religious Identity Identity-enhancing Schools’ success in cultivating compliant students in contrast to family norms School Structure Personal Identity Identity-enhancing Pre-vocational schools’ faster impact on career identity compared to pre-academic schools School Structure Occupational Identity Context-dependent Influence of school relationships on strengthening religious identity Actor Interactions Religious Identity Identity-enhancing Peer interactions shaping students’ moral identity Actor Interactions Personal Identity Identity-enhancing Group activities fostering collective identity Actor Interactions Social Identity Identity-enhancing Teacher–student relationships promoting positive academic identity Actor Interactions Occupational Identity Identity-enhancing Staff behavior influencing students’ moral identity School Actors Personal Identity Identity-enhancing Unintended negative impact of schools and teachers on adolescent identity School Actors Personal Identity Identity-eroding Influence of teachers and peers on religious, ethical, and devotional development School Actors Religious Identity Context-dependent Teacher leadership strengthening national identity School Actors National Identity Identity-enhancing Staff’s scientific enthusiasm contributing to students’ career success School Actors Occupational Identity Identity-enhancing Social atmosphere of schools reinforcing national identity School Atmosphere National Identity Identity-enhancing Social atmosphere of schools reinforcing religious identity School Atmosphere Religious Identity Identity-enhancing School environment shaping students’ moral identity School Atmosphere Personal Identity Identity-enhancing Physical structure of schools promoting national identity School Architecture National Identity Identity-enhancing Physical structure of schools promoting religious identity School Architecture Religious Identity Identity-enhancing Spatial architecture influencing collective identity School Architecture Social Identity Context-dependent School counseling systems enhancing students’ psychological well-being Educational Process Personal Identity Identity-enhancing Role modeling in schools shaping girls’ gender identity Educational Process Gender Identity Identity-enhancing Credentialism in education conflicting with family values Educational Process Occupational Identity Identity-eroding Unintended effects of teaching processes on adolescent identity development Instructional Process Personal Identity Context-dependent Negative impact of teaching strategies in art classes on career identity Instructional Process Occupational Identity Identity-eroding Schools shaping girls’ gender identity through family engagement and responsibility Instructional Process Gender Identity Identity-enhancing Curriculum programs fostering and deepening national identity Instructional Process National Identity Identity-enhancing Educational and skill-based programs promoting students’ social development Instructional Process Social Identity Identity-enhancing Curriculum’s influence on adolescent identity development Educational Content Personal Identity Context-dependent Role of textbooks in shaping students’ national identity Educational Content National Identity Identity-enhancing Role of textbooks in shaping students’ religious identity Educational Content Religious Identity Identity-enhancing The thematic analysis of sources reveals that various components of the school ecosystem exert a significant influence on the identity formation of adolescents in Iran. The core findings are summarized across three domains: Affected Identity Dimensions Among the different facets of identity, the most impacted were: Personal Identity (36 codes) National Identity (18 codes) Religious Identity (14 codes) Social Identity (12 codes) Occupational Identity (11 codes) Gender and Political Identity (3 codes each) Cultural Identity (1 code) These results indicate that the formal education system plays a predominant role in shaping students’ personal, national, and religious identities. Influential School Components The following school components were found to have the greatest impact on adolescent identity: School Actors (teachers, staff, students, administrators): Most influential, especially on personal, religious, and occupational identity (18 codes) Educational Processes: Influential on personal, occupational, national, and social identity (16 codes) School Structure: Impactful on personal, national, and social identity (13 codes) Hidden Curriculum and School Atmosphere: Strengthening religious and national identity Physical Environment of the School: Influential on social, personal, and national identity Identity-Weakening Factors Five factors were identified as potential barriers to identity development: School Environment: May reproduce social inequalities Rigid Educational Processes: Can hinder identity formation Institutional Norms: May restrict students’ freedom of expression Credentialism: Reduces creativity Traditional Teaching Methods (especially in the arts): Can inhibit self-expression In summary, while most components of the school ecosystem contribute positively to identity development—particularly in personal, national, and religious domains—certain structural and pedagogical practices may obstruct the complete and multidimensional formation of identity. Addressing these challenges requires greater flexibility and inclusivity within educational systems. The conceptual model of the role of the school ecosystem in student identity formation Discussion and Conclusion: Adolescents are the architects of a society’s future, and the coherence of their personality and life trajectory is shaped mainly by the identity they develop during this formative stage. Among the institutions influencing this process, the formal education system plays a pivotal role. A comprehensive and systematic view of this system—as a complex socio-cultural ecosystem—offers more profound insight into its function in shaping the identity of today’s youth in Iran. This study, through thematic analysis of 24 sources, identified 98 detailed themes related to adolescent identity formation. Within this framework, 12 core components of the school ecosystem were recognized, including educational technologies, educational processes, architecture, context, structure, environment and atmosphere, interpersonal interactions among school actors, and the hidden curriculum. These components impact eight key dimensions of identity: personal, social, gender, occupational, religious, cultural, political, and national. Notably, despite their growing relevance, civilizational and virtual (online) identities were not addressed in the reviewed sources and warrant future investigation. The findings reveal that the school ecosystem, as a multidimensional and dynamic system, exerts profound influence on the development of students’ identity. Various elements—such as school actors, institutional structure, educational and formative processes, school atmosphere, and curricular content—significantly affect personal, national, religious, social, and occupational identity. Among these, school actors had the most substantial impact on personal, religious, and occupational identity, while multiple ecosystem components broadly shape national and religious identity. Furthermore, certain elements, such as school context and instructional processes, can function both as enhancers and inhibitors of identity formation. These insights underscore the importance of considering the school ecosystem as a vital component in the adolescent identity formation process. They demonstrate that student identity emerges from the complex interplay of internal and external factors within the school environment. If the cultivation of an Iranian-Islamic identity among adolescents is a strategic goal for policymakers, it necessitates focused attention on the formal education system—particularly because national and religious identity are the most affected dimensions within this ecosystem. This study proposes a culturally ecological model as an alternative to traditional cultural approaches in school-based research, inviting future studies to explore emerging components and the diverse impacts of various school types on adolescent identity. چکیده گسترده مقدمه و اهداف: شکل‌گیری هویت یکی از وظایف اساسی رشد در دوران نوجوانی است که تحت تأثیر عوامل مختلف اجتماعی و محیطی قرار دارد. اریکسون[1] (1968) هویت را به‌عنوان تمایزی که فرد میان خود و دیگران قائل می‌شود تعریف می‌کند؛ تمایزی که شامل الگوهای فکری درونی‌شده، ارزش‌ها و سبک‌های ارتباطی است. این سازه روانی - اجتماعی در دوران نوجوانی دچار دگرگونی‌های چشم‌گیری می‌شود، زیرا افراد در این دوره، برداشت‌های خود از خویشتن، ارزیابی‌های بیرونی و اهداف زندگی خود را با یکدیگر ادغام می‌کنند (شوارتز، 2005؛ خباز و همکاران، 1389). در این میان، آموزش نقش مهم و تأثیرگذاری ایفا می‌کند. مدرسه به‌عنوان اصلی‌ترین محیط آموزشی، از طریق برنامه درسی، تعاملات معلم و دانش‌آموز، ساختارهای مدیریتی و حتی برنامه پنهان، بر هویت نوجوانان تأثیرگذار است (طالب‌زاده و فتحی، 2003؛ گیدنز،[2] 2011). مطالعه حاضر با هدف بررسی نقش زیست‌بوم مدرسه در شکل‌گیری هویت نوجوانان ایرانی انجام شده است. این پژوهش با تکیه بر دیدگاه زیست‌بومی، مدرسه را نه به‌عنوان یک نهاد ایستا بلکه به‌عنوان محیطی اجتماعی - فرهنگی و پویا در نظر می‌گیرد. در این چارچوب، عواملی همچون روابط همسالان، رفتار معلمان، فرهنگ مدرسه، فضای فیزیکی و منابع در دسترس از طریق روش‌های کیفی و تحلیل مضمون منابع فارسی، انگلیسی و عربی بررسی شده‌اند. هدف پژوهش، شناسایی مؤلفه‌های کلیدی مدرسه‌ای است که بر ابعاد مختلف هویت تأثیرگذارند و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا دانش‌آموزان صرفاً دانش می‌آموزند یا دگرگونی هویتی را تجربه می‌کنند؟ این تحقیق در نهایت می‌کوشد با ارائه راهکارهایی، سیاست‌گذاران آموزشی، طراحان برنامه درسی و مجریان آموزشی را نسبت به نقش پویای مدرسه در فرآیند هویت‌یابی آگاه سازد. با اتخاذ رویکردی جامع و چندبعدی نسبت به توسعه هویت، این مطالعه به درک عمیق‌تری از دوران نوجوانی در بستر آموزش و پرورش ایران کمک می‌کند. روش: در این تحقیق، به‌منظور بررسی نقش تعلیم و تربیت رسمی در شکل‌دهی هویت نوجوان ایرانی از روش تحلیل مضمون بهره گرفته شده است. هدف اصلی این روش، استخراج کدهای توصیفی و تجویزی جهت ترسیم مدل مفهومی روابط علی متغیرها است. این تحلیل به روش داده‌بنیاد با رویکرد ساختارگرای اشتراوس و کوربن نزدیک شده، بدون اینکه چارچوب نظری اولیه مقولات را تعیین کند، بلکه به خلاقیت محقق در کدگذاری جهت داده و باعث ایجاد حساسیت نظری می‌شود. در مرحله نخست، 350 منبع فارسی، انگلیسی و عربی بررسی شد که پس از پالایش، 24 منبع نهایی (12 فارسی، 10 انگلیسی، 2 عربی) انتخاب شدند که همگی ارتباط مستقیم با موضوع نقش مدرسه در شکل‌گیری هویت نوجوانان داشتند. این منابع شامل 6 پایان‌نامه و 18 مقاله بودند و براساس معیارهایی چون اعتبار، قوت نظری و ارتباط با پرسش تحقیق گزینش شدند. با تحلیل این منابع، 98 کد غنی استخراج شد که براساس جهت تأثیرگذاری به چهار دسته تقسیم شدند: هویت‌ساز، هویت‌سوز، بسته به جهت عناصر و فاقد تأثیر. تنها یافته‌های حاصل از روش‌شناسی تحقیقات لحاظ شدند و محتوای نظری فاقد پشتوانه تجربی کنار گذاشته شد. مراحل انجام این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون عبارتند از: آشنا شدن با داده‌ها؛ ایجاد کدهای اولیه و کدگذاری؛ جستجو و شناخت مضامین؛ ترسیم شبکه مضامین؛ تحلیل شبکه مضامین؛ ادغام و یکپارچه کردن مجدد متن. جهت اثرگذاری سازه هویتی رکن زیست‌بوم مضمون اولیه بسته به جهت عناصر هویت شغلی بافت مدرسه تأثیر بافت مدرسه بر شغل دانش‌آموزان هویت‌سوز هویت اجتماعی بافت مدرسه تأثیر مدرسه بر بازتولید هویت‌های طبقاتی بسته به جهت عناصر هویت فردی بافت مدرسه تأثیر بافت مدرسه بر نوع نگرش دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت ملی برنامه پنهان تأثیر برنامه پنهان مدارس بر تقویت هویت ملی فاقد تأثیر هویت دینی برنامه پنهان عدم تأثیر برنامه پنهان مدرسه در هویت دینی هویت‏ساز هویت ملی فناوری‌های مدرسه ضعف امکانات و برنامه‌ریزی مناسب مدارس در تقویت هویت ملی هویت‏ساز هویت اجتماعی ساختار مدرسه تأثیر مدرسه بر شکل‌گیری هویت گروهی و اجتماعی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت سیاسی ساختار مدرسه تلاش مدرسه در راستای هویت مذهبی مناسک گرا، جمعی و هم‌پوشان با پرورش سیاسی هویت‏ساز هویت دینی ساختار مدرسه تعارض و تفاوت مدرسه و خانواده در چهار مؤلفه هویتی، تحصیلی، مذهبی، سیاسی و انضباطی هویت‏ساز هویت فردی ساختار مدرسه دستیابی مدارس به دانش‌آموزان مطیع برخلاف خانواده بسته به جهت عناصر هویت شغلی ساختار مدرسه تأثیر مدارس پیش حرفه‌ای بر هویت‌یابی شغلی سریع‌تر دانش‌آموزان در مقایسه با مدارس پیش آکادمیک هویت‏ساز هویت دینی تعامل بازیگران تأثیر روابط موجود در مدارس بر تقویت هویت دینی هویت‏ساز هویت فردی تعامل بازیگران تأثیر نحوه تعامل با همسالان در مدرسه بر هویت اخلاقی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت اجتماعی تعامل بازیگران تأثیر فعالیت‌های گروهی مدرسه بر شکل‌گیری هویت جمعی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت شغلی تعامل بازیگران تأثیر رابطه معلم-دانش‌آموز بر رشد هویت علمی مثبت هویت‏ساز هویت فردی بازیگران مدرسه تأثیر نحوه برخورد کادر مدرسه بر هویت اخلاقی دانش‌آموزان هویت‏سوز هویت فردی بازیگران مدرسه نقش مدارس و معلمان به‌طور ناخواسته و اغلب منفی در رشد هویت نوجوانان بسته به جهت عناصر هویت دینی بازیگران مدرسه تأثیر معلم و همکلاسی‌ها بر تربیت اعتقادی، اخلاقی و عبادی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت ملی بازیگران مدرسه تأثیر نقش راهبری معلم بر هویت ملی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت شغلی بازیگران مدرسه تأثیر روحیه علم دوستی کادر مدرسه بر موفقیت شغلی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت ملی جو مدرسه تأثیر جو اجتماعی مدارس بر تقویت هویت ملی هویت‏ساز هویت دینی جو مدرسه تأثیر جو اجتماعی مدارس بر تقویت هویت دینی هویت‏ساز هویت فردی جو مدرسه تأثیر فضای مدرسه بر هویت اخلاقی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت ملی معماری مدرسه تأثیر ساختار فیزیکی مدارس بر تقویت هویت ملی هویت‏ساز هویت دینی معماری مدرسه تأثیر ساختار فیزیکی مدارس بر تقویت هویت دینی بسته به جهت عناصر هویت اجتماعی معماری مدرسه تأثیر معماری فضا بر هویت جمعی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت فردی فرآیند تربیتی تأثیر نظام مشاوره مدارس بر ارتقا بهزیستی روانی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت جنسی فرآیند تربیتی تأثیر مدارس با معرفی الگوها در هویت جنسیتی دختران هویت‏سوز هویت شغلی فرآیند تربیتی مدرک‌گرایی در تحصیل علم برخلاف خانواده بسته به جهت عناصر هویت فردی فرآیند آموزشی تأثیر ناخواسته فرآیندهای آموزشی بر رشد هویت نوجوانان هویت‏سوز هویت شغلی فرآیند آموزشی تأثیر منفی راهبردهای تدریس در کلاس‌های هنری که فضایی برای ابراز وجود نمی‌گذارد در هویت‌یابی شغلی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت جنسی فرآیند آموزشی تأثیر مدارس با آموزش و مشاوره خانواده‌ها در هویت جنسیتی دختران - تأثیر مدارس با مسئولیت دادن به دختران در هویت جنسیتی دختران هویت‏ساز هویت ملی فرآیند آموزشی تأثیر برنامه‌های درسی بر شکل‌گیری و تعمیق هویت ملی هویت‏ساز هویت اجتماعی فرآیند آموزشی تأثیر برنامه‌های آموزشی و مهارتی بر رشد اجتماعی دانش‌آموزان بسته به جهت عناصر هویت فردی محتوای آموزشی تأثیر برنامه درسی بر رشد هویت نوجوانان هویت‏ساز هویت ملی محتوای آموزشی تأثیر نقش کتب بر هویت ملی دانش‌آموزان هویت‏ساز هویت دینی محتوای آموزشی تأثیر نقش کتب بر هویت دینی دانش‌آموزان نتایج: بخشی از جدول تحلیل مضمون تحلیل مضمون منابع نشان می‌دهد که اجزای مختلف زیست‌بوم مدرسه تأثیر چشم‌گیری بر شکل‌گیری هویت نوجوانان دارند. یافته‌های اصلی در سه حوزه خلاصه می‌شوند: ابعاد هویتی تحت تأثیر: در میان ابعاد مختلف هویت، بیشترین تأثیر بر موارد زیر مشاهده شده است: هویت فردی (36 کد)؛ هویت ملی (18 کد)؛ هویت دینی (14 کد)؛ هویت اجتماعی (12 کد)؛ هویت شغلی (11 کد)؛ هویت جنسیتی و سیاسی (هرکدام 3 کد)؛ هویت فرهنگی (1 کد). این نتایج نشان می‌دهد که نظام آموزش رسمی بیشترین نقش را در شکل‌دهی به هویت فردی، ملی و دینی دانش‌آموزان ایفا می‌کند. اجزای مؤثر مدرسه: مؤلفه‌های زیر بیشترین تأثیر را بر هویت نوجوانان داشته‌اند: کنشگران مدرسه (معلمان، کارکنان، دانش‌آموزان، مدیران): بیشترین تأثیر به‌ویژه بر هویت فردی، دینی و شغلی (18 کد)؛ فرآیند آموزشی: مؤثر بر هویت فردی، شغلی، ملی و اجتماعی (16 کد)؛ ساختار مدرسه: تأثیرگذار بر هویت فردی، ملی و اجتماعی (13 کد)؛ برنامه پنهان و اقلیم مدرسه: تقویت‌کننده هویت دینی و ملی؛ محیط فیزیکی مدرسه: تأثیرگذار بر هویت اجتماعی، فردی و ملی. عوامل تضعیف‌کننده هویت: پنج عامل به‌عنوان موانع احتمالی در مسیر رشد هویتی شناسایی شدند: محیط مدرسه: ممکن است نابرابری را بازتولید کند. فرآیندهای سخت‌گیرانه آموزشی: می‌توانند مانع شکل‌گیری هویت شوند. هنجارهای نهادی: ممکن است آزادی بیان دانش‌آموزان را محدود کنند. مدرک‌گرایی: خلاقیت را کاهش می‌دهد. روش‌های آموزشی سنتی (به‌ویژه در حوزه هنر): می‌توانند مانع ابراز خود شوند. در جمع‌بندی، اگرچه بیشتر اجزای مدرسه نقش مثبتی در رشد هویت دارند - به‌ویژه در ابعاد فردی، ملی و دینی - برخی ساختارها و رویه‌های آموزشی می‌توانند مانع شکل‌گیری کامل و چندبعدی هویت شوند. رفع این چالش‌ها نیازمند انعطاف‌پذیری و شمول‌گرایی بیشتر در نظام‌های آموزشی است. مدل مفهومی نقش زیست‌بوم مدرسه در هویت‌یابی دانش‌آموزان بحث و نتیجه‎گیری: نوجوانان آینده‌ساز هر جامعه‌ای هستند و انسجام شخصیتی و مسیر زندگی آنها تا حد زیادی به هویتی بستگی دارد که در این مرحله شکل می‌گیرد. یکی از نهادهای اثرگذار در این فرآیند، نظام تعلیم و تربیت رسمی است. نگاهی جامع و نظام‌مند به این نظام، به‌عنوان یک زیست‌بوم اجتماعی - فرهنگی پیچیده، درک عمیق‌تری از نقش آن در شکل‌دهی به هویت جوانان ایرانی امروز فراهم می‌کند. در این پژوهش، با بهره‌گیری از تحلیل مضمون 24 منبع، تعداد 98 مضمون تفصیلی مرتبط با شکل‌گیری هویت نوجوانان شناسایی شد. در این میان، 12 مؤلفه اساسی در زیست‌بوم مدرسه شناسایی گردیدند؛ از جمله فناوری‌های مدرسه، فرآیندهای آموزشی، معماری، بافت، ساختار، محیط و جو، تعاملات میان کنشگران مدرسه و برنامه پنهان. این مؤلفه‌ها بر هشت بعد کلیدی هویت شامل هویت فردی، اجتماعی، جنسیتی، شغلی، دینی، فرهنگی، سیاسی و ملی تأثیر می‌گذارند. شایان توجه است که هویت‌های امتی تمدنی و مجازی (آنلاین)، علی‌رغم اهمیتشان، در منابع بررسی‌شده پوشش نیافته‌اند و می‌توانند موضوع تحقیقات آینده قرار گیرند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که زیست‌بوم مدرسه به‌عنوان یک سیستم پیچیده و چندبعدی، تأثیر عمیقی بر شکل‌گیری ابعاد مختلف هویتی دانش‌آموزان دارد. ارکان مختلف زیست‌بوم مدرسه، از جمله بازیگران مدرسه، ساختار مدرسه، فرآیندهای آموزشی و تربیتی، جو مدرسه، و محتوای آموزشی، به‌طور معناداری بر هویت فردی، ملی، دینی، اجتماعی، شغلی و سایر ابعاد هویتی دانش‌آموزان تأثیرگذار هستند. در این میان، بازیگران مدرسه بیشترین تأثیر را بر هویت فردی، دینی و شغلی دانش‌آموزان داشته‌اند، درحالی‌که هویت ملی و دینی به‌طور گسترده‌ای تحت تأثیر اکثر ارکان زیست‌بوم مدرسه قرار گرفته‌اند. همچنین، برخی از ارکان مانند بافت مدرسه و فرآیندهای آموزشی می‌توانند هم نقش هویت‌ساز و هم هویت‌سوز ایفا کنند. این یافته‌ها بر اهمیت توجه به زیست‌بوم مدرسه به‌عنوان یک خرده‌سیستم کلیدی در فرآیند هویت‌یابی نوجوانان تأکید می‌کنند و نشان می‌دهند که هویت‌یابی دانش‌آموزان نتیجه تعامل پیچیده‌ی عوامل درونی و بیرونی در محیط مدرسه است. شکل‌گیری و تقویت هویت ایرانی اسلامی نوجوانان اگر غایتی مهم برای سیاست‌گذاران باشد مستلزم توجه آنان به این نهاد رسمی است چراکه از بین ابعاد هویتی، هویت ملی و دینی دانش‌آموزان بیشترین بعد هویتی هستند که در این زیست‌بوم تحت تأثیر ارکان مختلف قرار می‌گیرند. این پژوهش، مدل زیست‌بومی فرهنگی را به‌عنوان جایگزینی برای رویکردهای سنتی فرهنگی در مطالعات مدرسه پیشنهاد می‌کند و از پژوهش‌های آینده دعوت می‌نماید تا اجزای جدید و تأثیرات متنوع انواع مدارس بر هویت نوجوانان را بررسی کنند. [1]. Erikson [2]. Giddens

https://islamicedu.rihu.ac.ir/article_2360_022741fbc57ac246d3a936be40fb91bf.pdf