سیر تطور مطالعات تربیتی کودک در سده اخیر حوزه علمیه قم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

چکیده

چکیده گسترده
مقدمه و اهداف: حوزه علمیه قم از زمان تأسیس رسمی در دوره صفویه و احیای مجدد آن توسط آیت‌الله عبدالکریم حائری یزدی، نقشی محوری در حفظ، ترویج و توسعه فرهنگ و معارف شیعی ایفا کرده است. این حوزه، که در ابتدا بر آموزش فقه، اصول و تفسیر متمرکز بود، در سده اخیر با تحولاتی مواجه شد که منجر به بازنگری در رویکردهای آن، به‌ویژه در حوزه تربیت کودک، گردید. تربیت کودک به‌عنوان یکی از ارکان اساسی فرهنگ‌سازی اسلامی، از منظر حوزه علمیه قم نه‌تنها به حفظ هویت دینی نسل جدید کمک می‌کند، بلکه در پاسخ‌گویی به چالش‌های مدرن مانند نفوذ فرهنگ غربی، فناوری‌های نوین و تغییرات سبک زندگی نقش کلیدی دارد. این پژوهش با هدف واکاوی سیر تطور مطالعات تربیتی کودک در حوزه علمیه قم طی صد سال گذشته، به بررسی جریان‌های اصلی، چهره‌های کلیدی و عوامل مؤثر فرهنگی-اجتماعی در این تحولات می‌پردازد. این مطالعه نه‌تنها به تبیین نقش تاریخی و معاصر حوزه در تربیت کودک کمک می‌کند، بلکه با شناسایی نقاط قوت و ضعف این مطالعات، زمینه‌ساز سیاست‌گذاری پژوهشی و طراحی مدل‌های تربیتی متناسب با نیازهای آینده خواهد بود.
روش: این پژوهش از رویکرد کیفی با روش مطالعه موردی توصیفی بهره گرفته است. داده‌ها از طریق روش کتابخانه‌ای و اسنادی، با تمرکز بر آثار منتشرشده در حوزه تربیت کودک در حوزه علمیه قم، گردآوری شدند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام و آثاری انتخاب شدند که به موضوع تربیت کودک پرداخته بودند. تحلیل داده‌ها در چارچوبی استقرایی با گام‌های شناسایی، دسته‌بندی و توصیف انجام گرفت. برای اطمینان از اعتبار یافته‌ها، خروجی پژوهش توسط دو ارزیاب پیش از ارائه و سه ارزیاب در «کنگره یکصدمین سالگرد بازتأسیس حوزه علمیه قم» بررسی و پس از اصلاحات، تأیید شد.
یافته‌ها: تطور در لغت به معنای تغییر حالت و گذر از شکلی به شکل دیگر و در اصطلاح به مطالعه و تبیین تغییرات معتنابه درخور در یک یا چند رکن از ارکان تکون ماهیت و هویت‌بخش یک پدیده اشاره دارد و فرایند آن تدریجی است به‌گونه‌ای که در طول زمان و به‌صورت پیوسته رخ می‌دهد. مطالعات تربیتی نیز به مجموعه‌ای از پژوهش‌های میان‌رشته‌ای اطلاق می‌شود که ابعاد مختلف رشد روانی، اخلاقی، اجتماعی و معنوی متربی را بررسی می‌کنند. این پژوهش‌ها با تأکید بر نیازهای تربیتی، شیوه‌های مؤثر تربیت، نقش نهادهای تأثیرگذار مانند خانواده و مدرسه و نیز جایگاه آموزه‌های دینی در شکل‌گیری باورها و ارزش‌های متربی، در پی تبیین فرایند پیچیده‌ی رشد و تعالی هستند. در این راستا تحلیل سیر تطور مطالعات تربیتی کودک در حوزه علمیه قم چهار دوره متمایز را برجسته می‌سازد که هر کدام نشان‌دهنده پیشرفتی تدریجی از رویکردهای سنتی به سمت تولید دانش تخصصی است. در دوره اول (از تأسیس حوزه در ۱۳۰۰ تا دهه ۱۳۴۰)، تربیت کودک عمدتاً بر پایه الگوی سنتی و آموزش‌های شفاهی غیرنظام‌مند استوار بود، جایی که انتقال معارف دینی از طریق خانواده، مکتب‌خانه‌ها و نظارت روحانیون صورت می‌گرفت. تأکید بر حفظ قرآن، اخلاق اولیه و احکام دینی بود، بدون اینکه کودک به‌عنوان سوژه‌ای مستقل مطالعاتی مطرح شود؛ در عوض، ساده‌سازی مفاهیم برای کودکان در منابر و آموزش‌های خانگی غالب بود. دوره دوم (۱۳۴۱ تا ۱۳۵۷) با آشنایی اولیه با گفتمان تربیت مدرن همراه است، که تحت تأثیر گسترش دانشگاه‌ها و نشریاتی مانند مکتب اسلام رخ داد. در این دوره فعالیت‌هایی درباره نقش عواطف، حقوق کودک و مقایسه تربیت اسلامی با مدرن انجام گردید، اما همچنان مرزهای سنتی حفظ شد. در دوره سوم (۱۳۵۸ تا ۱۳۸۰) پس از انقلاب اسلامی، توسعه و نظام‌مندی با رویکرد تبیینی شکل گرفت. انقلاب و جنگ تحمیلی، ارزش‌هایی مانند ایثار و مقاومت را برجسته کرد و نهادهایی مانند خانواده، مساجد و هیئت‌ها نقش محوری یافتند. نهایتاً دوره چهارم (۱۳۸۱ تاکنون) به تولید دانش تخصصی گرایش دارد. آثار این دوره با رویکردهای میان‌رشته‌ای یعنی فقهی، روان‌شناختی و فلسفی تألیف شده‌اند. این دوره با نقد انگاره‌های غربی به سمت الگوهای بومی حرکت کرده است.
نتیجه‌گیری: حوزه علمیه قم با عبور از مراحل سنتی به تخصصی، توانسته نقش فعالی در تربیت کودک ایفا کند و الگوهایی اسلامی را در برابر چالش‌های مدرن ارائه دهد. این تحول، از حفظ پیوند با منابع دینی تا نقد روشمند غربی، نشان‌دهنده پویایی حوزه است و تأکید بر فطرت و کرامت کودک را به‌عنوان پایه‌ای برای فرهنگ‌سازی تقویت کرده است. با این وجود دچار چالش‌هایی مانند پراکندگی گفتمانی (عدم یکپارچگی نظری)، فقدان مدل‌های جامع و فاصله از میدان عمل است که عدم رفع آنها عواقب و تهدیدات جدی در پی دارد. در بعد نظری، پراکندگی گفتمانی باعث سردرگمی مربیان، والدین و سیاست‌گذاران می‌شود و اعتماد به الگوهای اسلامی را تضعیف می‌کند. بدون چارچوب منسجم، حوزه علمیه نمی‌تواند در برابر گفتمان‌های سکولار و لیبرال با پشتوانه علمی و رسانه‌ای قوی رقابت کند. در بعد عملی، فقدان مدل‌های کاربردی، تربیت نسلی را به خطر می‌اندازد که با ارزش‌های اسلامی بیگانه است و تحت تأثیر فرهنگ‌های غیربومی قرار می‌گیرد. همچنین فاصله با مراکز تربیتی نفوذ حوزه در فرهنگ‌سازی را کم می‌کند. برگزاری نشست‌های منسجم با حضور حوزویان، دانشگاهیان و آموزش‌وپرورش برای تدوین مدل‌های تربیتی، انعقاد تفاهم‌نامه با مدارس برای اجرای الگوهای اسلامی در آموزش و تولید اپلیکیشن‌های تربیتی برای کودکان راهکارهای برون‌رفت از چالش‌هاست.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Evolution of Child Education Studies in the Qom Seminary Over the Past Century

نویسنده [English]

  • Hassan Najafi
. Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Extended Abstract
 
Introduction and Objectives: Since its formal establishment during the In the late first Hijri century and its revival by Ayatollah Abdulkarim Haeri Yazdi, the Qom Seminary has played a pivotal role in preserving, promoting, and developing Shiite culture and knowledge. Initially focused on teaching jurisprudence, principles of jurisprudence, and exegesis, the seminary has undergone significant transformations over the past century, particularly in the realm of child education. From the perspective of the Qom Seminary, Child education, as a fundamental pillar of Islamic cultural development, not only contributes to preserving the religious identity of the younger generation but also plays a crucial role in addressing modern challenges such as the influence of Western culture, emerging technologies, and changing lifestyles. This study aims to explore the evolution of child education studies in the Qom Seminary over the past century, examining the main trends, key figures, and influential cultural-social factors in these transformations. The study not only elucidates the historical and contemporary role of the seminary in child education but also, by identifying the strengths and weaknesses of these studies, lays the groundwork for research policymaking and the design of educational models aligned with future needs.
Methodology: This research adopts a qualitative approach using a descriptive case study method. Data were collected through library and documentary methods, focusing on published works related to child education in the Qom Seminary. Sampling was conducted purposefully, selecting works that specifically addressed child education. Data analysis was performed inductively, involving identification, categorization, and description steps. To ensure the validity of the findings, the research output was reviewed by two evaluators before presentation and three evaluators at the “Congress on the Centenary of the Re-establishment of the Qom Seminary,” and it was finalized after revisions.
Findings: The term “evolution” in its literal sense refers to a change in state or a transition from one form to another, and in technical terms, it denotes the study and explanation of significant changes in one or more components that shape the essence and identity of a phenomenon, occurring gradually and continuously over time. Educational studies refer to a set of interdisciplinary research that examines various dimensions of a learner’s psychological, moral, social, and spiritual development. These studies focus on educational needs, effective educational methods, the role of influential institutions such as family and school, and the place of religious teachings in shaping the learner’s beliefs and values, aiming to elucidate the complex process of growth and elevation.
In this regard, the analysis of the evolution of child education studies in the Qom Seminary highlights four distinct periods, each marking a gradual progression from traditional approaches to the production of specialized knowledge. In the first period (from the establishment of the seminary in 1921 to the 1960s), child education was primarily based on traditional, non-systematic oral methods, with the transmission of religious knowledge occurring through families, traditional schools (maktabs), and oversight by clerics. The emphasis was on memorizing the Quran, basic ethics, and religious rulings, without considering the child as an independent subject of study; instead, simplified concepts for children were prevalent in sermons and home-based education. The second period (1962–1978) was marked by an initial acquaintance with modern educational discourse, influenced by the expansion of universities and publications like Maktab-e Islam. During this period, discussions on the role of emotions, children’s rights, and comparisons between Islamic and modern education emerged, though traditional boundaries were largely maintained. The third period (1979–2001), following the Islamic Revolution, saw development and systematization with an explanatory approach. The revolution and the Iran-Iraq War highlighted values such as sacrifice and resistance, with institutions like family, mosques, and religious gatherings gaining prominence. Finally, the fourth period (2002–present) has leaned toward the production of specialized knowledge. Works in this period have been authored with interdisciplinary approaches, including jurisprudential, psychological, and philosophical perspectives, moving toward indigenous models by critiquing Western paradigms.
Conclusion: The Qom Seminary, transitioning from traditional to specialized stages, has played an active role in child education and has offered Islamic models to counter modern challenges. This transformation, from maintaining ties with religious sources to methodically critiquing Western approaches, reflects the seminary’s dynamism and emphasizes the child’s innate nature and dignity as a foundation for cultural development. However, it faces challenges such as discursive fragmentation (lack of theoretical coherence), the absence of comprehensive models, and a disconnect from practical implementation, which, if unresolved, pose serious consequences. On the theoretical level, discursive fragmentation causes confusion among educators, parents, and policymakers, undermining trust in Islamic models. Without a cohesive framework, the seminary cannot effectively compete with scientifically and media-supported secular and liberal discourses. On the practical level, the lack of applicable models endangers the upbringing of a generation alienated from Islamic values and influenced by non-indigenous cultures. Additionally, the gap with educational institutions reduces the seminary’s influence on cultural development. Proposed solutions include holding cohesive conferences with the participation of seminary scholars, academics, and the Ministry of Education to develop educational models, signing agreements with schools to implement Islamic educational frameworks, and producing educational applications for children to address these challenges.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Child
  • Educational Studies
  • Qom Seminary
  • Historical Evolution

مراجع

منابع
 -ابراهیمینیــا، رضا، نوذری، محمود، و نجفی، حســن )1400(. طراحــی و اعتباریابی الگوی برنامه
درسی آموزش امامت، برای دوره کودکی. معرفت، 30)6(، .65-55
 -اعرافی، علیرضا )1393(. احکام تربیت فرزند. قم: اشراق و عرفان.
 -اعرافی، علیرضا )1393(. تربیت فرزند با رویکرد فقهی. قم: اشراق و عرفان.
 -اعرافی، علیرضا، و موســوی، نقی )۱۳۹۲(. نمازآموزی به فرزندان در فقه تربیتی اســام. پژوهش در
مسائل تعلیم و تربیت اسالمی، 21)2(، .81-55
 -افشاری مقدم، علیرضا )1400(. بازی، کودک، تربیت. قم: جمال.
 -امینی، ابراهیم )۱۳۶۸(. آیین تربیت. قم: اسالمی.
 -آذرخش، طاهره، و نجفی، حســن )1401(. نقش و جایگاه مادر در تربیــت دینی کودک؛ با تأکید بر
ارتباط با خدا. مطالعات کودک و خانواده، 1)1(، .54-35
 -بناری، علیهمت )1377(. امام رضا و تربیت فرزند. فرهنگ کوثر، 2)5(، .45-40
 -بناری، علیهمت )1377(. امام سجاد و تربیت فرزند. فرهنگ کوثر، 2)9(، .32-29
 -بناری، علیهمت )1377(. رهنمودهای تربیتی امام کاظم. فرهنگ کوثر، 2)3(، .23-19
 -بناری، علیهمت )1378(. امام باقر و تربیت فرزند. فرهنگ کوثر، 3)3(، .11-6
 -بناری، علیهمت )1378(. امام علی و تربیت فرزند. فرهنگ کوثر، 3)10(، .18-15
 -بناری، علیهمت )1379(. امام حسین و تربیت فرزند. فرهنگ کوثر، 1)6(، .11-4
 -بنــاری، علیهمت )1397(. الگوی تربیت فرزند بر مبنای تحلیل و تفســیر ســوره لقمان. آموزههای
تربیتی در قرآن و حدیث، 4)2(، .60-41
 -بنیاد دائره المعارف اسالمی )1375(. دانشنامه جهان اسالم. تهران: بنیاد دائره المعارف اسالمی.
 -بوسلیکی، حسن )۱۳۹۶(. عوامل رشد اخالقی کودکان در بافت خانواده. اخالق وحیانی، 7)۲(-57،
.82
 -بوسلیکی، حسن )1402(. فرزندپروری در جهان رسانهایشــده. جنسیت و خانواده، 11)1(، -109
.139
سیر تطور مطالعات تربیتی کودک در سده اخیر حوزه علمیه قم 139.........................................................................
 -بهشتی، احمد )۱۳۴۸(. تربیت کودک در جهان امروز: پژوهشی درباره مسائل تعلیم و تربیت. تهران:
سهامی انتشار.
 -بیرامی، محمدرضا )۱۴۰۱(. تربیت کودک در ســیره عملی پیامبر اکرم. پایاننامه سطح سه، حوزه
علمیه قم.
 -پرویزی، مهدی )1395(. فلســفه اسالمی درسهایی برای آموزش به کودکان. قم: پژوهشگاه فرهنگ
و اندیشه اسالمی.
 -پوریزدی، رحمت )1399(. با کودکان کودکی کنید. قم: قدس.
 -تراشیون، علیرضا )1399(. آغازی برای پرواز؛ شیوههای دعوت به نماز در فرزندان. قم: معارف.
 -تراشیون، علیرضا )1400(. آینههای روبهرو؛ مهارتهای تربیت فرزند. قم: مهرستان.
 -حاجی دهآبادی، محمدعلی )1391(. حقوق تربیتی کودک در اسالم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 -حاجیپور، رضا )۱۴۰۲(. تربیت جنسی کودکان و نوجوانان با رویکرد اسالمی. قم: میراث فرهیختگان.
 -حائری شیرازی، محیالدین )۱۳۹۵(. تربیت دینی کودک. قم: معارف.
 -حسینیزاده، علی )۱۳۸۰(. سیره تربیتی پیامبر و اهلبیت: تربیت فرزند. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 -حســینیزاده، علی )1395(. نقش وراثتی مادر در تربیت فرزند از دیدگاه اســامی. تربیت اسالمی،
10)3(، .72-55
 -داوودی، محمد، شعبانی، زهرا، و شــفیعی، راهله )۱۳۹۵(. مبانی، اصول و روشهای پاسخگویی به
سؤاالت کودکان درباره خداوند. علوم تربیتی از دیدگاه اسالم، 4)۱(، .132-109
 -رشیدپور، عبدالمجید )۱۳۶۲(. تربیت کودک از دیدگاه اسالم. تهران: انجمن اولیا و مربیان.
 -ریشهری، محمد محمدی )۱۳۸۵(. حکمتنامه کودک. قم: دارالحدیث.
 -ریشهری، محمد محمدی )۱۳۸۶(. تربیة الطفل فی االسالم. قم: دارالحدیث.
 -شــکرالهی، مهدی )1396(. تربیت عبادی کودکان در اسالم - با تأکید بر برنامه آموزشی. قم: مؤسسه
آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
 -شهریاری، روحالله )1402(. اصول پرورش فضائل اخالقی در فرزندان برمبنای سیره تربیتی حضرت
زهرا. مطالعات اخالق کاربردی، 14)4(، .145-123
............................................................................................140تربیت اسالمی- دوره 20)54(- زمستان 1404
 -صفایی حائری، علی )۱۳۸۶(. تربیت کودک. قم: لیلهالقدر.
 -طرقی، مجید، موســوی، نقی، مبلغ، محمدکاظم )1399(. بررسی فقهی استفاده از روشهای تعقل و
تفکر در تربیت دینی فرزندان. مطالعات فقه تربیتی، 6)1(، .45-23
ِ - دیگر ما. قم: آیین فطرت.
عباسی ولدی، محسن )1392(. من
 -عبدالحسینی، احمد، وزیری، سعید، حسینی، شهال، ابرقویی، محمدرضا، کریمی، هادی، و حرزاده،
محمدمهــدی )1401(. جهتگیری الهی - فرهنگی در تدریس رشــته علوم تربیتی گرایش آموزش
ابتدایی: دوره کارشناسی. قم: معارف.
 -فرهادیان، رضا )۱۳۸۸(. خانواده و تربیت فرزندان. تهران: انجمن اولیا و مربیان.
 -فقیهــی، علینقی، و نجفی، حســن )۱۳۹۲(. عوامل تربیت عاطفی فرزنــدان در خانواده؛ برگرفته از
احادیث. اسالم و پژوهشهای تربیتی، 5)۲(، .28-5
 -فلسفی، محمدتقی )۱۳۴۱(. کودک از نظر وراثت و تربیت. تهران: هیئت نشر معارف اسالمی.
 -قاســمی، مصطفی )۱۳۹۹(. چگونگی بیان مســائل اعتقادی برای ســنین کودک و نوجوان. پایاننامه
سطح سه، حوزه علمیه قم.
 -کریمخانــی، مهدی، زارعان، محمدجواد )1401(. وظایف والدین در تربیت عاطفی فرزندان از منظر
فقهی، با تأ کید بر هفت سال اول. مطالعات فقه تربیتی، 9)1(، .246-221
 -گریوانی، مسلم )1399(. اصول و شیوههای تربیت توحیدی کودکان. قم: جمال.
 -محبــی، محمد لطیف )1403(. نقــش وراثت و عوامل محیطی در تربیت دینــی کودک و نوجوان از
دیدگاه اسالم و روانشناسی. قم: المصطفی.
 -محدثی، جواد )1391(. تربیت دینی فرزندان. مشهد: آستان قدس رضوی.
 -محســنپور، بهرام، و حســینیزاده، علی )1403(. مقدمهای بر تعلیم و تربیت از منظر اسالمی. قم:
مؤسسه آموزش عالی اخالق و تربیت.
 -مروجی طبسی، محمدجواد )۱۳۸۹(. حقوقاألوالد فی مدرسه اهلالبیت. قم: بوستان کتاب.
 -مروجی طبســی، محمدهــادی، و لطیفی، علی )1404(. بررســی انتقادی انگاره کودکی در ســنت
ارسطویی با تأ کید بر نگاه اسالمی. پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسالمی، 6)1(، .77-22
سیر تطور مطالعات تربیتی کودک در سده اخیر حوزه علمیه قم 141.........................................................................
 -مکارم شیرازی، ناصر )1400(. تعلیم و تربیت در تفسیر نمونه. قم: امام علی بن ابی طالب.
 -میرمرشدی، محمدمحسن )1403(. کودک و مبانی اندیشه اسالمی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی
امام خمینی.
 -نجفــی، حســن، و پوریزدی، رحمــت )1400(. تربیت اخالقــی در دوره کودکی. قم: پژوهشــکده
باقرالعلوم.
 -نوذری، محمود )۱۳۹۰(. آموزش دین در دوره کودکی: ارزیابی انتقادی رویکرد روانشناختی. تربیت
اسالمی، 6)۲(، .192-173
 -نوذری، محمود )۱۴۰۱(. تربیت دینی در دوره دبستان و دبیرستان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 -نوذری، محمود )1403(. الگوی تربیت دینی در گســتره تولد تا سه سالگی. تربیت اسالمی، 19)2(،
.80-55
 -هاشمینژاد، مجتبی )1400(. کارکرد قصهگویی در تربیت دینی کودک. پایاننامه سطح سه، حوزه علمیه قم.
Referencesیوسفیان، نعمت الله )1386(. تربیت دینی فرزندان. قم: زمزم هدایت.
[Persian in [.aref’Ma :Qom .level s’Bachelor :)major education elementary (encessci educational teaching in orientation cultural-divine The .)2022 (.M .M ,zadehHer & .,H ,Karimi .,R .M ,Abrogouei .,Sh ,Hosseini .,S ,Vaziri .,A ,Abdolhosseini -
[Persian in [.Jamal :Qom .education ,child ,Play .)2021 (.A ,Moghaddam Afshari -
[Persian in [.Islami :Qom .education of principles The .)1989 (.E ,Amini -
 Eshragh :Qom .approach jurisprudential a with upbringing Child .)2014 (.A ,Arafi -
[Persian in [.Erfan va
[Persian in [.Erfan va Eshragh :Qom .upbringing child on Rulings .)2014 (.A ,Arafi -
 educational Islamic in children to prayer Teaching .)2013 (.N ,Mousavi & .,A ,Arafi -
.ihu.iej://https 81.–55 ,)2(21 ,Issues Education Islamic in Research .jurisprudence
[Persian in [html200848._article/ir.ac
 Specialized ,God with relationship the Emphasizing;child the of education giousreli the in mother the of position and role The .)2022 (.H ,Najafi & ,.T , Azarakhsh -
/ir.whc.pajoohi-khanevadeh://https 21-32. ,)1(1 ,studies family and child scientific
[Persian in [77_article
............................................................................................142تربیت اسالمی- دوره 20)54(- زمستان 1404
 Holy the in education child Hakim Luqman of pattern The .)2018 (.H .A,banari -
 /org.doi://https 41-60. ,)2(4 ,Hadith and Quran in Doctrines Educational .Quran
[Persian in [.2019.37203iued10.22034/
 ,(6)1 ,Culture Kowsar .education child and Hossein Imam .)2000 (.H .A ,Banari -
[Persian in [/469990articlepage/fa/view/ir.noormags.www://https 11.–4
 ,(3)3 ,Culture KKowsar .education child and Baqer Imam .)1999 (.H .A ,Banari -
[Persian in [/469685articlepage/fa/view/ir.noormags.www://https 11.–6
 18.–15 ,(10)3 ,Culture Kowsar .education child and Ali Imam .)1999 (.H.A ,Banari -
[Persian in [/469927articlepage/fa/view/ir.noormags.www://https
 ,Culture Kowsar .Kazem Imam of guidelines Educational .)1998 (.H .A ,Banari -
[Persian in [/469372articlepage/fa/view/ir.noormags.www://https 23.–19 ,)3(2
 45.–40 ,(5)2 ,Culture Kowsar .education child and Reza Imam .)1998 (.H .A ,Banari -
[Persian in [/469440articlepage/fa/view/ir.noormags.www://https
 ,(9)2 ,Cultural Kowsar .education child and Sajjad Imam .)1998 (.H.-A ,Benari -
[Persian in [/470605articlepage/fa/view/ir.noormags.www://https 32.–29
[Persian in [.Enteshar Sahami :Tehran .suesis educational on study A :world s’today in education Child .)1969 (.A ,Beheshti -
[Persian in [.Seminary Qom ,thesis 3 Level .hammadMu Prophet the of conduct practical the in education Child .)2022 (.R .M ,Birami -
 Action of Encyclopedia SAGE The .Method Study Case .)2018 (.D ,L ,Bloomberg -
 SAGE :London .F , B ,Bruce .Evaluation and Measurement ,Research Educational
99n/10.4135/9781506326139.org.doi://https .Reference
 ,Studies Family and Gender .Media of Age the in Parenting .)2023 (.H,Boosaliki -
[Persian in [197019_article/ir.jgfs.www://https 109-139. ,)1(11
 Revelatory .Family in Development Moral Children of Factors .)2017 (.H,Boosaliki -
[Persian in [63627_article/ir.isramags.ethics://https 57-82. ,)2(7 ,Ethics
 Methods and ,Principles ,Foundations .)2016 (.R ,Shafiei & .Z ,Shabani , .M ,Davoodi -
 Educational on Perspective Islamic .God About Questions s’Children to Answering of
[Persian in [.2016.58584edus:10.30497/doi/org.doi://https 109-132. ,)6(4 ,Science
 the Validating and Designing .)2021 (.H ,Najafi & ,.M ,Nowzari ,.R ,Ebrahiminia -
 ,Marifat ,)old years 6-12 (Childhood for Curriculum Education Imamate of Model
[Persian in [/4022node/en/ir.nashriyat.marifat://https 55-65. ,)6(30
سیر تطور مطالعات تربیتی کودک در سده اخیر حوزه علمیه قم 143.........................................................................
 Children of Education Affective of Factors The .)2013 (.H ,Najafi & ,.N .A ,Faghihi -
 5-28. ,(2)5 ,Research Educational and Islam ,Traditions from Extracted ,Family in
[Persian in [/1066159articlepage/fa/view/ir.noormags.www://https
 Islamic :Tehran .education and heredity of terms in child The .)1962 (.T .M ,Falsafi -
[Persian in [.Board Publication Teachings
 Teachers and Parents :Tehran .upbringing child and Family .)2009 (.R ,Farhadian -
[Persian in [.Association
[Persian in [.Encyclopedia Islamic the of Foundation :Tehran .lamIs of World the of Encyclopedia .)1996 (.Encyclopedia Islamic the of Foundation -
[Persian in [.Jamal :Qom .drenchil of education monotheistic of methods and Principles .)2020 (.M ,Gareyvani -
 .adolescents and children to issues theological present to How .)2020 (.M ,Ghasemi -
[Persian in [.Seminary Qom ,thesis 3 Level
[Persian in [.aref’Ma :Qom .child the of education Religious .)2016 (.M ,Shirazi Haeri -
 Research :Qom .Islam in rights educational s’Children .)2012 (.A .M ,Dehabadi Haji -
[Persian in [.University and Hawzah of Institute
 Islamic an from adolescents and children of education Sexual .)2023 (.R ,Hajipour -
[Persian in [.Farhikhtegan e-Mirath :Qom .perspective
[Persian in [.Seminary Qom ,thesis 3 Level .drenchil of education religious the in storytelling of role The .)2021 (.M ,Hasheminejad -
 Islamic an :training child in mother of role inheriting The .)2016 (.A ,Hosseinizadeh -
[Persian in [1032_clearti/ir.ac.rihu.islamicedu://https 53-65. ,)22(11 ,Education Islamic .perspective
 in [.University and Hawzah of Institute Research :Qom .upbringing Child :Baytal Ahl the and Prophet the of conduct educational The .)2001 (.A ,Hosseinizadeh -
[Persian
 the on Emphasis with (View of Point Jurisprudential a from Children of bringingUp Emotional the in Parents of Duties .)2022 (.J .M ,Zarean & ,.M ,Karimkhani -
.magiran 221-246. ,)17(9 ,studies Jurisprudence Educational ,)Years Seven First
[Persian in [2520762p/com
 :Qom .Nemuneh e-Tafsir in training and Education .)2021 (.N ,Shirazi Makarem -
[Persian in [.Talib Abi ibn Ali Imam
............................................................................................144تربیت اسالمی- دوره 20)54(- زمستان 1404
 :Qom .thought Islamic of foundations the and child The .)2024 (.M .M ,Mirmorshdi -
[Persian in [.Institute Research and Educational Khomeini Imam
 Islamic the on Emphasis with Tradition Aristotelian the in Childhood of ceptCon the of Examination Critical A .)2025 (.A ,Latifi & .H .M ,Tabasi Moarweji -
.doi://https 7-22. ,)1(6 ,Training and Education Islamic in Research .Perspective
[Persian in [.2025.18276.1352riet/10.48310/org
 :Qom .Bayt-al Ahl of school the in Awlad-al Huquq .)2010 (.J .M ,Tabasi Moarweji -
[Arabic in [.Ketab e-Bustan
[Persian in [.zaviRa Quds Astan :Mashhad .children of education Religious .)2012 (.J ,Mohaddesi -
 and Islam of perspective the from adolescents and children of education giousreli the in factors environmental and heredity of role The .)2024 (.L .M ,Mohibi -
[Persian in [.Mustafa-Al :Qom .psychology
 and education to introduction An .)2024 (.A ,Hosseinizadeh & .,B ,Mohsenpour -
[Persian in [.Education and icsEth for Education Higher of Institute :Qom .perspective Islamic an from training
[Persian in [.Institute Research Ulumal Baqir :Qom .childhood in education Moral .)2021 (.R ,Yazdi Pour & .,H ,Najafi -
 Journal 3. Age to Birth from Education Religious of Model A .)2024 (.M ,Nowzari -
.2024.9807.2848edu/10.30471/org.doi://https 55-80. ,)48(19 ,Education Islamic of
[Persian in[
 :Qom .school secondary and elementary in education Religious .)2022 (.M ,Nowzari -
[Persian in [.University and Hawzah of Institute Research
.rihu.islamicedu://https 173-192. ,)13(6 ,Education Islamic .Approach chologicalPsy a of Analysis Critical; Childhood in Religion of Teaching .)2011 (.M ,Nowzari -
[Persian in [html97._article/ir.ac
[Persian in [.Thought Islamic and Culture for tuteInsti :Qom .children teaching for Lessons :philosophy Islamic .)2016 (.M ,Parvizi -
[Persian in [.Qods :Qom .children with childlike Be .)2020 (.R ,Yazdi Pour -
[Persian in [.Association Teachers and entsPar :Tehran .Islam of perspective the from education Child .)1983 (.A ,Rashidpour -
[Arabic in [.Hadith-al Dar :Qom .Islam in education Child .)2007 (.M .M ,Reyshahri -
سیر تطور مطالعات تربیتی کودک در سده اخیر حوزه علمیه قم 145.........................................................................
 in [.Hadith-al Dar :Qom .child The :wisdom of Book .)2006 (.M .M ,Reyshahri -
[Persian
.Laylatolghadr :Qom .education Child .)2007 (.A ,Haeri Safaei -
 the on based children in virtues moral nurturing of Principles .)2023 (.R ,Shahriari -
 123-145. ,(32)14 ,Studies Ethics Applied .Fatimah Lady of conduct educational
[Persian in[.2019.53337.1350jare10.22081/ :doi
 emphasis an With :Islam in children of education Religious .)2017 (.M ,Shokrollahi -
[Persian in [.tuteInsti Research and Educational Khomeini Imam :Qom .programs educational on
 .Mehrestan :Qom .upbringing child for Skills :mirrors Facing .)2021 (.A ,Tarashion -
[Persian in[
 .prayer to children inviting of Methods :flight for beginning A .)2020 (.A ,Tarashion -
[Persian in [.aref’Ma :Qom
 of study Jurisprudential .)2020 (.K .M ,Mobaleg & ,.N ,Mousavi ,.M ,Toroghi -
/10.22034/org.doi://https 59-82. ,)13(7 ,Studies Jurisprudence Educational .drenchil of education religious the in thinking and reasoning of methods of use the
[Persian in [.2020.5272mft
 in [.Hedayat Zamzam :Qom .children of education Religious .)2007 (.N ,Yousefian -
[Persia
فصلنامه علمی تربیت اسلامی
دوره 20، شماره 54
ویژه نامه کنگره یکصدمین سالگشت بازتأسیس حوزه علمیه قم
دی 1404
صفحه 105-139

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار